1. Bu hesaplama neyi gösterir?

“İşten Ayrılırsam Ne Kadar Tazminat Alırım?” aracı, iş sözleşmesi sona erdiğinde en çok merak edilen üç başlığı tek yerde toplar: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmamış yıllık izin ücreti. Bu üç kalem, özellikle arabuluculuk ve pazarlık sürecinde “ilk tabloyu” görmenizi sağlar.

Buradaki rakamlar, resmi bordro hesaplamasının veya dava/bilirkişi incelemesinin yerine geçmez. Araç; sizin girdiğiniz brüt ücret, çalışma süresi, ayrılış sebebi, ihbarın kullandırılıp kullandırılmadığı ve izin gün sayısı gibi parametrelerle matematiksel bir sonuç üretir. Dolayısıyla bu sayfayı “haklarım neye göre şekilleniyor?” sorusuna hızlı cevap veren bir rehber gibi kullanmak daha doğrudur.

1.1 Sonuçlar neden “tahmini”?

Tazminat hesapları, sadece “maaş × yıl” değildir. Örneğin kıdem tazminatında “kıdeme esas ücret” kavramı önemlidir: Bazı yan haklar (düzenli ve süreklilik arz eden prim, yol/yemek gibi para ile ölçülebilen ödemeler) kıdeme dahil olabilir. Bir diğer kritik nokta da “kıdem tavanı”dır: Brüt ücretiniz çok yüksek olsa bile kıdem tazminatının hesabında bir üst sınır vardır. Bu araç, sade bir modelle hesap yapar; bu nedenle gerçek hayatta bordro kalemleri ve tavan uygulaması sonucu değiştirebilir.

İhbar tazminatında da temel soru şudur: İhbar süresi kullandırıldı mı? Birçok kişi, “işten çıkarıldım, kesin ihbar alırım” diye düşünür. Oysa işveren, kanundaki süre kadar önceden bildirim yapıp sizi bu süre boyunca çalıştırdıysa (veya ücretini peşin ödediğini ispatlıyorsa) ihbar tazminatı doğmayabilir. Bu yüzden araçta ihbar seçimi kritik bir kaldıraçtır.

Yıllık izin ücretinde ise kayıtlar devreye girer. Siz 14 gün kaldığını sanabilirsiniz; işveren sisteminde 7 gün görünebilir. Bazen de tam tersi olur: Kağıt üzerinde izin kullandırılmış görünür ama fiilen çalışılmıştır. İspat tartışmaları bu noktada çıkar. Araç, sizin girdiğinizi esas alır. Sonuçların tahmini olmasının bir sebebi de budur.

1.2 Bu form neleri kapsar, neleri kapsamaz?

Bu araç genellikle şu kalemleri kapsar:

• Kıdem tazminatı (brüt / tahmini net)
• İhbar tazminatı (çalışma süresine göre)
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti

Şu kalemler ise genellikle kapsam dışıdır:

• Fazla mesai alacağı
• Hafta tatili / ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri
• Prim farkları ve geriye dönük ücret farkları
• Manevi tazminat, sendikal tazminat, kötü niyet tazminatı gibi özel kalemler
• Faiz, yargılama gideri ve vekâlet ücreti gibi süreç kalemleri

Bu kalemler için genellikle ayrı hesap, ayrı delil ve çoğu zaman ayrı süreç gerekir. Yani bu araç “çekirdek tablo”yu verir. Kıdemi ayrıntılı görmek isterseniz kıdem hesaplama sayfası, ihbar için ihbar hesaplama sayfası, izin için de yıllık izin ücreti sayfası daha detaylı “tek kalem” mantığı sunar.

2. Ayrılış nedenine göre hangi haklar doğar?

İşten ayrılışın sebebi, tazminat tablosunun yönünü belirler. Aynı maaş ve aynı süreyle çalışan iki kişi düşünün: Biri işveren tarafından çıkarılmış, diğeri kendi isteğiyle istifa etmiş. Kâğıt üzerinde çalışma koşulları aynı görünse de kıdem ve ihbar hakları tamamen farklı çıkabilir. Bu nedenle araçta “ayrılış nedeni” alanı basit bir tercih değil, ana parametredir.

2.1 İşveren feshi (işten çıkarma)

İşveren feshi, işçinin en sık “kıdem + ihbar + izin” üçlüsünü birlikte gördüğü senaryodur. Tabii bu, her işveren feshi için otomatik değildir. Örneğin fesih, kıdemi ortadan kaldıran çok özel bir sebebe dayandırılıyorsa (ve bu ispatlanabiliyorsa) kıdem gündeme gelmeyebilir. Ancak çoğu pratik dosyada işveren feshi, kıdem ihtimalini güçlendirir. İhbar için ise asıl soru şudur: Bildirim süresi kullandırıldı mı?

Burada pratik bir kontrol listesi işinizi görür: (1) Aynı işverende 1 yıl doldu mu? (2) İşveren sizi hemen mi çıkardı, yoksa önceden yazılı bildirim yapıp süre kullandırdı mı? (3) Kalan izin var mı? Bu üç soru, masaya oturduğunuzda “ana çerçeveyi” verir.

2.2 Normal istifa

Normal istifada kıdem tazminatı genellikle doğmaz. Bu yüzden “istifa ettim ama kıdemimi isterim” cümlesi çoğu zaman hayal kırıklığıyla biter. Ancak şu ayrımı kaçırmamak gerekir: Normal istifa ile “haklı nedenle fesih” aynı şey değildir. Birçok kişi haklı fesih yapabilecekken “istifa dilekçesi” verip imzaladığı için hak kaybı yaşayabilir. Bu rehberin amacı, ayrımı netleştirmektir.

Normal istifada yine de yıllık izin ücreti gündeme gelebilir. Kullanılmamış izin, iş ilişkisinin sona ermesiyle ücrete dönüşür. Yani “istifa ettim, hiçbir şey alamam” doğru bir cümle değildir; en azından izin bakiyeniz varsa bu kalem masadadır.

2.3 Haklı fesih (işçi tarafından)

Haklı fesih, işçinin ciddi bir sebep nedeniyle sözleşmeyi sona erdirmesidir. Ücretin ödenmemesi, ücretin eksik ödenmesi, iş koşullarının ağır şekilde değiştirilmesi, mobbing iddiaları veya iş sağlığı/güvenliği riskleri gibi durumlar örnek verilebilir. Haklı fesihte kıdem tazminatı gündeme gelebilir. İhbar ise çoğu zaman “bildirimli fesih” mantığıyla ilerlemediği için farklı değerlendirilir.

Buradaki kritik kelime “ispat”tır. Haklı fesih iddia ediyorsanız belge, yazışma, bordro, tanık, kamera kaydı gibi deliller devreye girer. Araç size yaklaşık bir tablo verir; ama süreçte haklı fesih tartışması yaşanırsa sonuç değişebilir. Bu yüzden “haklı fesih” seçeneğini rastgele işaretlemek yerine, gerçekten o koşullara uyup uymadığınıza bakmanız gerekir.

2.4 Emeklilik / SGK yazısı / EYT

Emeklilik, EYT veya SGK’dan alınan “kıdem tazminatı alabilir” yazısı ile ayrılma durumları, normal istifadan farklıdır. Çoğu uygulamada işçi bu yazıyı alır, işverene bildirir ve işten ayrılır. Bu senaryoda kıdem tazminatı doğabilir. İhbar tazminatı ise çoğunlukla gündeme gelmez; çünkü bu ayrılık bildirimli fesih mantığıyla yürümeyebilir.

Bu tarz ayrılışlarda yine kıdem tavanı ve kıdeme esas ücret konusu önemlidir. “Maaşım yüksek, kıdemim de çok çıkar” düşüncesi, tavan nedeniyle sınırlanabilir. Detaylı kıdem hesabı için kıdem hesaplama sayfası daha doğru bir görüntü verir.

3. Kıdem tazminatı şartları ve hesap mantığı

Kıdem tazminatı, iş hayatının “en bilinen” hakkıdır ama aynı zamanda en çok yanlış bilinenidir. Kıdemin doğması için genellikle aynı işverene bağlı en az 1 yıllık çalışma şartı aranır. Bunun yanı sıra, ayrılışın hukuki niteliği belirleyicidir. İşveren feshi, haklı fesih, emeklilik gibi senaryolarda kıdem gündeme gelirken; normal istifada çoğu zaman kıdem doğmaz.

3.1 Kıdeme esas ücret nedir?

Kıdeme esas ücret; her ay elinize geçen net tutar değildir. Sade bir anlatımla “kıdem hangi ücret üzerinden hesaplanır?” sorusunun cevabıdır. Çıplak maaş temel alınır; fakat düzenli ve süreklilik arz eden bazı ödemeler de bu ücrete dahil edilebilir. Bu noktada “düzenli” kelimesi önemlidir. Bir defalık prim veya arızi ödemeler ile her ay düzenli gelen ödemeler aynı kefeye konmaz. Uygulamada bordro kalemleri incelenerek karar verilir.

Araç, pratik olması için “son brüt aylık ücret” üzerinden hesaplar. Eğer ücretinizin içinde düzenli prim/yan hak ağırlığı varsa, araç sonucu bir alt/üst referans olabilir. Böyle bir durumda kıdem modülü ile tek kalem hesap yapmak daha iyi bir kontrol sağlar.

3.2 Kıdem tavanı nasıl uygulanır?

Kıdem tazminatında dönemsel bir “tavan” vardır. Brüt ücretiniz bu tavanın üzerindeyse kıdem hesabı tavan üzerinden yapılır. Bu, özellikle 70–100 bin gibi brüt ücretlerde “neden bu kadar az çıktı?” sorusunun cevabıdır. Çünkü sistem, “ücretin tamamı değil, tavan kadar kısmı” üzerinden hesaplanır. Bu nedenle araçtaki kıdem tavanı alanını doğru girmek önemlidir.

Pratik test: Brüt ücretiniz tavanın altındaysa sorun yok; tavanın üstündeyse kıdeminiz, ücretinize rağmen sınırlanacaktır. Bu, bir “hak kaybı” değil, yasal düzenlemenin doğal sonucudur.

3.3 Kıdem süresi yıl/ay/gün nasıl yorumlanır?

Kıdem süresi, işe girişten çıkışa kadar geçen toplam süreye göre belirlenir. Araç, bu süreyi yıl/ay/gün olarak gösterdiği için “kaç yıllık kıdemim var?” sorusunu netleştirir. Çalışma süresi arttıkça kıdem tazminatı artar; fakat kıdemin doğması için ayrılışın doğru senaryoda olması gerekir. Örneğin aynı süreyle normal istifa eden biri kıdem alamayabilir.

Kıdemde “tahmini net” göstergesi genellikle damga vergisi gibi sınırlı kesintileri düşünür. Net tutar, somut olaya göre farklılaşabilir. Bu yüzden “kesin net” yerine “yaklaşık net” demek daha doğrudur.

4. İhbar tazminatı: süreler, örnekler, sık hata

İhbar tazminatı, bildirimli fesih mantığına dayanır. Yani iş sözleşmesi sona erdirilecekse, kanunun belirlediği süre kadar önceden bildirim yapılması gerekir. Bu bildirim süresi kullandırılmadan fesih yapılırsa, süreye karşılık gelen ücret ihbar tazminatı olarak gündeme gelir. Detaylı hesap için ihbar tazminatı hesaplama sayfasını ayrıca kullanabilirsiniz.

4.1 İhbar süreleri (2/4/6/8 hafta)

• 0 – 6 ay çalışmada: 2 hafta
• 6 – 18 ay çalışmada: 4 hafta
• 18 – 36 ay çalışmada: 6 hafta
• 36 ay ve üzeri çalışmada: 8 hafta

Araç, çalışma sürenize göre uygun haftayı seçer ve bunu günlük brüt ücret üzerinden yaklaşık tutara çevirir. Burada tarihlerin doğru girilmesi çok önemlidir; çünkü 17 ay ile 19 ay arasında ihbar süresi değişebilir.

4.2 İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?

Mantık basittir: (hak edilen hafta) × (7 gün) = toplam gün; toplam gün × (brüt günlük ücret) = yaklaşık ihbar tazminatı. Günlük ücret hesabında genellikle aylık brüt ücret / 30 yaklaşımı kullanılır. Bordro ve ücret tipi farklılıklarına göre ufak sapmalar olabilir.

Bir noktayı netleştirelim: “İhbar tazminatı kesin alacak” değildir. İşveren ihbar süresini kullandırdığını, bildirim yaptığını veya haklı nedenle fesih olduğunu iddia edebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda süreç arabuluculukta ve dava aşamasında netleşir. Araç, size olası büyüklüğü gösterir.

4.3 En sık yapılan 5 hata

• İhbar süresi kullandırıldı seçeneğini yanlış işaretlemek (sonucu tamamen değiştirir).
• Net ücret girip brüt üzerinden hesaplanan kalemleri şaşırmak.
• Haklı fesih ile normal istifayı karıştırmak.
• Çalışma süresini gün/ay bazında eksik girmek (hafta basamağı değişebilir).
• İhbarı tek başına “kazanılmış” sanmak; ispat ve süreç etkisini hesaba katmamak.

5. Yıllık izin ücreti nasıl hesaplanır?

Yıllık izin ücreti, işçinin çoğu zaman “en tartışmasız” alacağıdır: İş ilişkisi sona erdiğinde kullanılmamış izin günleri ücrete dönüşür. İster işveren feshi olsun ister istifa; temel mantık aynı çalışır. Bu yüzden hesaplamada izin gün sayısı girişi, önemli bir kaldıraçtır. Detaylı kontrol için yıllık izin ücreti hesaplama sayfasından da hesap yapabilirsiniz.

5.1 Kullanılmayan izin ücreti ne zaman doğar?

İzin ücreti, iş sözleşmesi devam ederken “para” olarak istenemez; esas olan izin kullanmaktır. Ancak sözleşme sona erdiğinde, kullanılmamış izin günlerinin ücreti gündeme gelir. Bu nedenle “işten ayrıldım, izinlerim ne oldu?” sorusunun cevabı çoğu zaman nettir: Kalan izin varsa ücretini alırsınız (uyuşmazlık yoksa).

5.2 Günlük ücret hesabı neden brüt/30?

Pratik hesaplarda günlük ücret çoğu zaman aylık brüt ücretin 30’a bölünmesiyle bulunur. Ardından bu günlük ücret, kalan izin günü ile çarpılır. Bazı durumlarda bordro yapısı, ücret tipi (aylık/yevmiyeli) ve işyeri uygulamalarına göre sapmalar olabilir. Araç, yaygın yaklaşımı baz alır. En doğru sonuç için izin gününü mümkün olduğunca gerçek kayıtlara göre girmeniz gerekir.

6. Kıdem tavanı ve kesintiler (damga vergisi vb.)

Kıdem tavanını Bölüm 3’te konuştuk; burada “neden net farklı görünüyor?” sorusunu netleştirelim. Kıdem tazminatında genellikle damga vergisi gibi sınırlı bir kesinti gündeme gelir. Bunun dışında, bazı dosyalarda tartışma yaratan kalemler bulunabilir. Bu nedenle araçtaki “tahmini net” alanı, kesin net olarak değil, pratik bir referans olarak düşünülmelidir.

6.1 Tavan, sonucu nasıl düşürür?

Brüt ücretiniz yüksekse, kıdem hesabı doğrudan tavan üzerinden yapılacağı için “beklediğinizden düşük” görünebilir. Örneğin brüt 100.000 TL girip daha düşük bir kıdem çıktısı görmek çoğu zaman tavan uygulamasındandır. Bu bir hesaplama hatası değil; yasal sınırlamanın etkisidir. Bu yüzden kıdem tavanını güncel değere göre girmek önemlidir.

6.2 Net neden yaklaşıktır?

Net tutarı “kesin” yapmak için daha fazla değişken gerekir: bordro kalemleri, kesinti türleri, ödeme zamanı, uyuşmazlık var mı, vb. Araç, insanın hızlı karar vermesi için neti yaklaşık verir. Asıl amaç; brüt büyüklüğü görmek ve pazarlık/planlama yapmak.

7. Bordro, yan haklar, prim: kıdeme esas ücret için pratik rehber

Birçok çalışanın “kıdemim düşük çıktı” demesinin sebebi, kıdeme esas ücreti yalnızca çıplak maaş sanmasıdır. Oysa bazı işyerlerinde prim, ikramiye, yemek-yol gibi kalemler düzenli ve süreklilik arz ediyorsa kıdem hesabına etki edebilir. Bu bölümde teoriden uzak, pratik bir kontrol listesi veriyoruz.

7.1 Hangi ödemeler etkili olabilir?

• Düzenli ve süreklilik arz eden primler (her ay/çoğu ay ödenen)
• Paraya çevrilebilir düzenli yardımlar (yol/yemek, sürekli sosyal yardım vb.)
• İşyeri uygulamasıyla “maaşın parçası” haline gelen ödemeler

Burada “düzenli” kelimesine dikkat: Bir defalık başarı primi ile her ay düzenli ödenen prim aynı değildir. Bu ayrım, pratikte uyuşmazlığın ana noktası olur.

7.2 Pratik kontrol listesi

Bu kontrol, hesaplamayı “yaklaşık” olmaktan çıkarıp daha gerçekçi hale getirir. Eğer karmaşık bir ücret yapınız varsa, en sağlıklı yöntem: kıdem kalemini ayrıca kıdem modülünde tek başına senaryolaştırmaktır.

8. Arabuluculuk / dava sürecinde toplam alacak nasıl şekillenir?

Birçok kişi şu soruyla gelir: “Hesapladım, toplam 500 bin görünüyor. Arabuluculukta 300 teklif ettiler. Ne yapayım?” Bu sorunun tek bir cevabı yoktur; çünkü süreçte zaman, delil, ispat, faiz ve riskler devreye girer. Ama bir çerçeve kurabiliriz: Araçtan çıkan tablo, çoğu zaman pazarlığın başlangıç noktasıdır.

8.1 Arabuluculukta pazarlık mantığı

Arabuluculukta işveren tarafı genellikle “risk/masraf” hesabı yapar; işçi tarafı da “zaman/garanti” hesabı yapar. Bazı dosyalarda işçi, daha hızlı ve garanti ödeme için indirim yapabilir. Bazı dosyalarda ise deliller güçlüdür ve indirim yapmak anlamsızdır. Bu nedenle araç sonucu, “yüzde kaçına razı olayım?” sorusuna tek başına cevap vermez; ama size büyüklüğü gösterir.

8.2 Zaman ve faiz etkisi (genel)

İşverenlerin “parayı kullanırım, sonra öderim” düşüncesi, zamanın parasal değeriyle ilgilidir. Ancak uyuşmazlık büyüdükçe faiz ve masraf kalemleri de gündeme gelebilir. Bu rehber, hukuki süreci yönetmek için değil; işçinin temel haklarını anlaması için hazırlanmıştır. Somut durumunuzda profesyonel destek almak en doğrusudur.

9. Sık sorulan sorular

9.1 “Tazminatım ne zaman yatar?”

Bu, tamamen anlaşma/ödeme planına bağlıdır. Anlaşma varsa genellikle belirtilen tarihte ödeme yapılır. Uyuşmazlık varsa süreç uzayabilir. Bu araç, ödeme zamanını değil, olası alacak büyüklüğünü gösterir.

9.2 “İstifa ettim, yine de kıdem alır mıyım?”

Normal istifada genellikle kıdem doğmaz. Ancak haklı fesih, emeklilik/EYT, askerlik gibi özel durumlarda kıdem gündeme gelebilir. Ayrılış sebebini doğru sınıflandırmanız çok önemlidir.

9.3 “Deneme süresinde tazminat olur mu?”

Deneme süresi içinde kıdem tazminatı için 1 yıl şartı genellikle sağlanmaz. İhbar süresi/uygulaması da somut duruma göre değişebilir. Bu nedenle deneme süresi senaryolarında sonuçlar genellikle düşük çıkar; ama yıllık izin ücreti gibi kalemler yine de durumunuza göre gündeme gelebilir.

9.4 “Brüt mü net mi gireceğim?”

Bu araç, tazminat hesap mantığı gereği brüt ücret üzerinden daha sağlıklı çalışır. Net ücret girerseniz kıdem/ihbar gibi kalemlerde sapma yaşayabilirsiniz. Brüt ücreti bilmiyorsanız bordrodan kontrol etmek en iyisidir.

9.5 “Kıdem tavanı nedir, nereden bulacağım?”

Kıdem tavanı dönemsel bir üst sınırdır. Bu sayfadaki formda güncel tavanı girmeniz beklenir. Tavanın etkisini görmek için Bölüm 6’yı tekrar okuyabilirsiniz.

10. Kontrol listesi + bir sonraki adım

Hesaplama yaptınız, tabloyu gördünüz. Şimdi “bir sonraki adım” basittir: Verilerinizi sağlamlaştırın ve hangi kalemin nereden geldiğini netleştirin. Çoğu uyuşmazlık, aslında basit bir veri hatasından (yanlış tarih, yanlış ücret, yanlış izin günü) çıkar. Aşağıdaki liste, pratik bir güvenlik ağıdır.

10.1 Evrak kontrol listesi

10.2 Bir sonraki adım: hangi modüllere bakmalısın?

Bu sayfa “toplam tablo”yu verir. Kalemleri tek tek derinleştirmek için şu sayfalar en doğru tamamlayıcıdır:

• Kıdem tazminatını detaylı hesaplamak için: Kıdem Tazminatı Hesaplama
• İhbar süresi ve ihbar tazminatı için: İhbar Tazminatı Hesaplama
• Kullanılmayan izin günlerinin ücret karşılığı için: Yıllık İzin Ücreti Hesaplama

En iyi strateji şudur: Önce bu sayfada tabloyu görün, sonra “en büyük kalem hangisi?” sorusuna göre tek kalem modüllerle kontrol edin. Böylece hem veri hatalarını yakalarsınız hem de pazarlık masasında daha özgüvenli konuşursunuz.